U četvrtak je bivši princ Endru uhapšen i ispitivan više od 11 sati u policiji, koja je pretresla kraljevska imanja, a mediji su beskrajno komentarisali američki seksualni skandal koji se proširio do Bakingemske palate, prenose agencije.

Za to vrijeme kralj je sjedio u prvom redu prvog dana Londonske nedjelje mode, kraljica Kamila prisustvovala je podnevnom koncertu, a princeza Ana posjetila jedan zatvor.

Njihova odluka da nastave s uobičajenim kraljevskim obavezama bila je više od primjera britanskog stoicizma naspram velike krize koja je zahvatila monarhiju – početak borbe za preživljavanje Kuće Vindzor, pošto hapšenje bivšeg princa Endrua prijeti da podriva javnu podršku vrhu države.

Princ Endrju prvi kraljevski član priveden u 400 godina

Poslije obećanja da će podržati policijsku istragu o prijateljstvu svog brata s pokojnim seksualnim prestupnikom Džefrijem Epstinom, kralj je objavio namjere: „Moja porodica i ja nastavićemo da obavljamo naše dužnosti i služimo svima vama", rekao je u saopštenju.

Sama činjenica da je Čarls objavio to saopštenje pokazuje razmjere problema stvorenih hapšenjem kraljevog 66-godišnjeg brata, sada bez titula, samo pod imenom Endru Mauntbaten-Vindzor, otkako mu je kralj oduzeo titulu princa. On je zadržan 11 sati u policiji i pušten, mada je i dalje pod istragom, što znači da još nije optužen, ali ni oslobođen sumnji.

To hapšenje je tolika rijetkost da su komentatori posegnuli čak za 1640. godinom i hapšenjem i pogubljenjem kralja Čarlsa Prvog tokom Engleskog građanskog rata kako bi pronašli paralelu.

Hapšenje bivšeg princa Endrua, koji je pod sumnjom za nedolično ponašanje na javnoj funkciji, počinje da izgleda kao najveća kriza monarhije od 1936. godine, kada je Edvard VIII abdicirao da bi se oženio američkom raspuštenicom Valis Simpson.

Taj skandal oslabio je javnu podršku monarhiji, koja se od toga oporavljala više od 15 godina. Izvjestan preokret bilo je to što je Edvardov nasljednik, kralj Džordž VI, odbio da napusti Veliku Britaniju tokom Drugog svjetskog rata, pokazujući solidarnost sa zemljom razorenom nacističkim bombama.

Čak i prije nego što je potom došla na prijesto, sada pokojna kraljica Elizabeta Druga slijedila je primjer oca i objavila da svoj život posvećuje službi Velikoj Britaniji.

Dok je uticaj Edvardove abdikacije godinama lebdio, sama kriza dostigla je vrhunac brzo, za nekoliko dana: rješenje je bilo relativno jednostavno – Edvard se povukao, a njegov najstariji brat došao je na njegovo mjesto.

U poređenju s tim, drama oko Mauntbaten-Vindzora traje, a kraja nema na vidiku.

Sadašnja kriza proizlazi iz otkrića o odnosu bivšeg princa i Epstina, koja su obelodanjena kada je prošlog mjeseca američko Ministarstvo pravde objavilo milione stranica dokumenata iz istrage o Epstinu.

Policija je ranije navela izvještaje da je Mauntbaten-Vindzor slao trgovinske informacije Epstinu, bogatom investitoru, 2010. godine, kada je bio specijalni izaslanik Velike Britanije za međunarodnu trgovinu.

Najmanje osam britanskih policijskih službi saopštilo je da ispituje pitanja vezana za te dokumente.

U poređenju s prethodnim skandalima monarhije, ovog puta se ne vidi nikakav jasan put naprijed, rekao je Ed Ouens, autor knjige „Poslije Elizabete: da li monarhija može sebe da spase?". On je naveo da sada ne postoji određena matrica prema kojoj bi monarhija i povezane organizacije trebalo da rješavaju problem.

Posljednji put kada je monarhija morala da upravlja ovakvim tipom pitanja bilo je poslije pogibije s ljubavnikom u Parizu princeze Dajane, bivše supruge kralja Čarlsa. Kraljica Elizabeta i Čarls bili su kritikovani zato što nijesu odgovorili na javne izlive tuge kada su desetine hiljada ljudi došle u Kensington park da polože cvijeće ispred doma pokojne princeze. Neki su čak tražili da se Čarls povuče kao prestolonasljednik u korist svog sina Vilijama.

Kraljica je kasnije angažovala posebne grupe da bolje razumije javno raspoloženje i utvrdi zašto ljudi imaju tako snažna osjećanja prema osobi koju nikada nijesu sreli. Kriza je primorala kraljevsku porodicu da uvidi da se Dijana svojim neposrednim ophođenjem povezala s ljudima na načine nezamislive za Kuću Vindzor.

Te lekcije su od tada inspirisale druge članove kraljevske porodice, uključujući Dajanine sinove, prinčeve Vilijama i Harija, da budu manje formalni i pristupačniji.

Ali sadašnji trenutak je drugačiji, dijelom zato što se događa u vrijeme brzih promjena medijskog okruženja i kada ljudi traže transparentnost od svojih lidera.

Kako vrijeme odmiče, sami članovi porodice mogli bi da se suoče s neprijatnim pitanjima o tome šta je uopšte institucija kraljevske kuće i šta su mogli da znaju o aktivnostima Mauntbaten-Vindzora. Kraljevska palata nastojala je da povuče jasnu liniju koja dijeli bivšeg princa od porodice i same monarhije time što mu je oduzela titule, uključujući i pravo da se naziva princom.

U još jednom udaru za bivšeg princa, britanska vlada razmatra da ga zvanično ukloni iz nasljednog reda za krunu. Iako je izgubio status i zvanja, Endru je i dalje osmi u redu za tron, a to se može promijeniti samo zakonom.

Kritičari kažu da je monarhija sporo reagovala na pritisak, s obzirom na to da se o vezama bivšeg princa Endrua s Epstinom govori duže od decenije.

Najbolji ishod za monarhiju bio bi da se policijska istraga usmjeri samo na informacije u Epstinovim dokumentima i na to kako se one odnose na Mauntbaten-Vindzora, rekao je Piter Hant, bivši dopisnik BBC-ja. Najgori ishod bio bi ako bi policija proširila istragu na to šta je kraljevska porodica, kao najviša institucija monarhije, mogla da zna i od kada.