Prema informacijama iz američkih medija i izjavama zvaničnika iz Vašingtona, na stolu nisu samo udari na nuklearna postrojenja i vojne baze, već i opcije koje podrazumjevaju direktno ciljanje najvišeg političkog i verskog vrha Islamske Republike.
Takav scenario predstavljao bi najdramatičniju eskalaciju odnosa SAD i Irana u poslednjih nekoliko decenija, piše Nova.rs.
Ali Hamnei – centar moći
Prema navodima portala Axios, predsjedniku Donaldu Trampu predstavljene su vojne opcije koje uključuju i mogućnost direktnog napada na Alija Hamneija, vrhovnog vođu Irana. Hamnei nije samo simbolički autoritet, on je apsolutni centar političke, vojne i bezbjednosne moći u zemlji.
Kao vrhovni vođa, Hamnei ima poslednju riječ u vezi sa nuklearnim programom, komanduje oružanim snagama, imenuje ključne bezbjednosne i pravosudne funkcionere, kontroliše Revolucionarnu gardu, utiče na izbor predsjednika i parlamenta. Napad na njega ne bi bio samo vojni čin, već pokušaj destabilizacije samog sistema vlasti u Teheranu.
U američkim analizama pominje se i njegov sin, koji se u političkim krugovima u Iranu često vidi kao potencijalni nasljednik. Ciljanje takve figure značilo bi udar na kontinuitet režima, piše The Telegraph, prenosi Nova.rs.
Revolucionarna garda – okosnica sistema
Druga ključna meta mogli bi biti komandanti Islamske revolucionarne garde (IRGC), najmoćnije bezbjednosne strukture u Iranu. IRGC kontroliše balistički i raketni program, bespilotne letjelice, operacije van Irana preko proksi snaga, značajan dio ekonomije.
Garda upravlja i elitnim jedinicama Kuds, zaduženim za regionalne operacije u Iraku, Siriji, Libanu i Jemenu. Udar na komandni vrh IRGC-a bio bi pokušaj da se Iran liši operativne sposobnosti da odgovori asimetrično, kroz napade na američke baze ili preko saveznika poput Hezbolaha.
Takav potez ne bi formalno značio objavu rata Iranu kao državi, ali bi praktično predstavljao pokušaj paralize njegove bezbjednosne kičme.
Vjerski establišment kao legitimizacija vlasti
Treći krug potencijalnih meta čine visoki verski autoriteti bliski režimu. U Iranu verska i politička struktura funkcionišu kao nerazdvojiva celina. Ajatolasi i članovi Savjeta čuvara ne samo da legitimišu političke odluke, već odlučuju ko može da učestvuje na izborima i kakvi zakoni mogu da budu usvojeni.
Udar na taj sloj vlasti bio bi pokušaj razgradnje ideološke osnove režima.
Vojna sila bez presedana
Ove opcije razmatraju se u trenutku kada su SAD rasporedile ogromnu vojnu silu u regionu, koncentraciju kakva nije viđena od invazije na Irak 2003. godine.
U blizini Irana nalaze se dvije udarne grupe nosača aviona, USS Abraham Lincoln i USS Gerald R. Ford, sa razaračima, podmornicama i logističkom podrškom. U regionu je raspoređeno između 40 i 50 odsto operativnih američkih vazdušnih snaga.
Među njima su: F-35 i F-22 (stealth avioni pete generacije), F-15E i F-16, A-10 za blisku vazdušnu podršku, strateški izviđački avioni U-2, AWACS letjelice za nadzor, više od 100 aviona za dopunu gorivom u vazduhu.
Ovakva kombinacija omogućava precizne udare duboko unutar iranske teritorije, uključujući komandne centre, bunkere i zaštićene objekte.
Vojni analitičari upozoravaju da u savremenoj istoriji gotovo da ne postoji primjer da je Pentagon rasporedio toliku vatrenu moć bez namjere da je upotrebi.
Diplomatski manevar ili priprema za promjenu režima?
Istovremeno, administracija u Vašingtonu ostavlja otvorena vrata za sporazum. Razmatra se mogućnost da Iranu bude dozvoljeno ograničeno, „simbolično" obogaćivanje uranijuma, pod strogim nadzorom.
Međutim, rok koji je Tramp postavio – „10 do 15 dana" – sugeriše da strpljenje ističe.
- Ako Iranci žele da spriječe napad, treba da nam daju ponudu koju ne možemo da odbijemo - izjavio je jedan visoki američki zvaničnik.
Ključno pitanje je da li je cilj Vašingtona zaista samo ograničenje nuklearnog programa ili šira strategija koja uključuje promjenu režima.
Ciljanje vrhovnog vođe, njegovog potencijalnog nasljednika i vrha Revolucionarne garde jasno bi ukazivalo na drugu opciju.
Rizik: Od ograničenog udara do regionalnog rata
Napad na sam vrh iranske vlasti gotovo sigurno bi izazvao snažnu odmazdu. Teheran je već zapretio napadima na američke baze na Bliskom istoku. Proiranske grupe, uključujući Hezbolah, mogle bi da otvore dodatne frontove.
Iran je već demonstrirao vojnu spremnost lansiranjem raketa tokom zajedničkih vježbi sa Kinom i Rusijom.
Iako se zemlja suočava sa unutrašnjim protestima i ekonomskom krizom, istorija pokazuje da spoljašnja prijetnja često dovodi do unutrašnje konsolidacije, a ne raspada sistema.
Zato bi eventualni udar na vrhovnog vođu mogao da bude prelomna tačka – ne samo za Iran, već za Bliski istok.
Ukoliko meta postane sam vrh režima, svijet bi mogao da svedoči najopasnijoj eskalaciji u regionu u poslednjih dvadeset godina.
