Po ovom zakonu, u slobodnoj zoni mogu se obavljati proizvodnja robe; oplemenjivanje robe; skladištenje, pakovanje i pretovar robe; zatim trgovina na veliko; logističke i špediterske, kao i transportne i druge djelatnosti neposredno povezane sa robom u slobodnoj zoni.

Kako je obrazloženo, razlozi za donošenje ovog zakona su suzbijanje nedozvoljene trgovine u slobodnim zonama, unapređenja transparentnosti u radu i jačanja mjera carinske kontrole i nadzora.

Osnivači slobodnih zona mogu biti isključivo domaća privredna društva i preduzetnici, dok je saglasnost za njihovo osnivanje u isključivoj nadležnosti Vlade.

– U slobodnoj zoni je dozvoljeno pružanje drugih usluga koje su neposredno povezane sa robom u slobodnoj zoni i koje doprinose izvozu, ponovnom izvozu ili carinski kontrolisanoj trgovini – navodi se u zakonu.

U ovom zakonu, koji spada u set tzv. plavih zakona, koji su posebno usklađeni sa regulativom EU, jedna od najvažnijih novina je to što su slobodne zone definisane kao dio carinskog područja, čime se ukazuje da država ima jurisdikciju nad njima. Time je pojačan nadzor nad poslovanjem slobodne zone.

Zakonom se definiše obavezno uspostavljanje jedinstvenog elektronskog sistema upravljanja robom, koji omogućava praćenje kretanja robe u realnom vremenu, uz neizbrisivu evidenciju svih radnji. Ovim aktom propisane su mjere fizičkog, tehničkog i organizacionog nadzora, uključujući video-nadzor i kontrolisane ulaze u zone i izlaze iz zone.

Takođe, uvode se stroži uslovi za osnivanje i rad slobodnih zona, preciziraju uloge osnivača, operatora i korisnika, i propisuje solidarna odgovornost osnivača i operatora za poštovanje zakona.

Posebno su identifikovani problemi u nadzoru kretanja robe.

– Ovakav sistem funkcionisanja slobodnih zona u Crnoj Gori, kroz zloupotrebu prava i resursa, u dosadašnjoj praksi je otvarao mogućnost za neregularnost u poslovanju, tj. korupciju, poreznu evaziju, nefer konkurenciju, nepristrasnost, nedovoljnu kontrolu robe u slobodnim zonama i sl., te je bilo neophodno definisati adekvatne mehanizme za suzbijanje navedenih pojava – navedeno je u dokumentu.

Donošenju novog zakona pristupilo se i zbog zastarjelosti pojedinih odredbi postojećeg propisa o slobodnim zonama i njegovog usaglašavanja sa novim carinskim propisima, kao i zbog nedovoljne definisanosti i razrađenost osnovnih pojmova i procedura, što je u dosadašnjoj praksi često otvaralo mogućnost za vršenje brojnih malverzacija u slobodnim zonama.

Zakonom je definisan i dodatni set usluga u slobodnoj zoni, koje nisu klasične proizvodne i logističke usluge, ali su neposredno vezane za robu i njene tokove i doprinose izvozu, ponovnom izvozu ili carinskoj kontrolisanoj trgovini. Navedene usluge odnose se na: IT i softverske usluge, inženjerske i konsultantske usluge, servis i održavanje opreme i obrazovanje i obuke.

Zakon o slobodnim zonama usklađen je sa Carinskim zakonom Crne Gore, koji je baziran na carinskom zakonodavstvu EU, kao i sa preporukama OECD-a, Smjernicama Svjetske carinske organizacije i Revidiranom Kjoto konvencijom.

Zakon o slobodnim zonama predstavlja korak ka EU integracijama, posebno kad je u pitanju poglavlje 29 – carinska unija.