Najveći unutrašnji izazov nije kriminal sam po sebi, već nedovršena transformacija države iz sistema zarobljenih institucija u sistem institucionalne otpornosti, kazao je, u razgovoru za "Dan", doktor nauka bezbjednosti Ivan Pekić, odgovarajući na pitanje koji su ključni bezbjednosni izazovi pred Crnom Gorom u 2026, kako na unutrašnjem, tako i na spoljašnjem planu...
Prema njegovim riječima, organizovani kriminal u Crnoj Gori ima karakteristike ugrađenog bezbjednosnog rizika, jer je decenijama funkcionisao u paralelnom odnosu sa državnim strukturama.
– Takav kriminal ne nestaje hapšenjima pojedinaca, on se prilagođava, mijenja metode i traži nove tačke oslonca unutar sistema. Upravo ta prilagodljivost predstavlja najveću opasnost u 2026. godini. Drugi ozbiljan unutrašnji izazov jeste institucionalni umor. Dugotrajni procesi reformi, česte kadrovske promjene, politička nestabilnost i nerealna očekivanja javnosti dovode do opadanja profesionalne motivacije u bezbjednosnom sektoru. U takvom ambijentu raste rizik od pasivne bezbjednosti formalnog postojanja institucija koje su operativno inertne. Treći unutrašnji izazov odnosi se na politizaciju identitetskih i društvenih pitanja, koja proizvodi bezbjednosne efekte bez klasične nasilne manifestacije. Polarizacija društva slabi povjerenje u institucije i stvara prostor za manipulaciju, dezinformacije i radikalne narative, što je tipičan uvod u hibridne bezbjednosne prijetnje, upozorio je naš sagovornik.
– Balkanski prostor ostaje tranzitna i operativna zona za transnacionalni kriminal, dok istovremeno predstavlja poligon za geopolitičko nadmetanje. Poseban rizik predstavljaju nevidljivi spoljašnji uticaji ekonomski, informativni i politički, koji ne djeluju frontalno, već dugoročno podrivaju institucionalni suverenitet. U 2026. godini ključni izazov neće biti pitanje da li Crna Gora ima bezbjednosne prijetnje, već da li ima kapacitet da ih prepozna na vrijeme i da reaguje strateški, a ne ad hok, istakao je on.
Uprkos brojnim hapšenjima i suspenzijama kojima smo svjedočili tokom godine, Pekić smatra da bezbjednosni sektor u Crnoj Gori još uvijek nije očišćen od kompromitovanih kadrova...
– To treba jasno reći bez uvijanja. Sa stanovišta nauke o bezbjednosti, "čišćenje" bezbjednosnog sektora ne mjeri se brojem uhapšenih, smijenjenih ili penzionisanih lica, već stepenom eliminacije sistemske kompromitacije.
U Crnoj Gori je došlo do promjene kadrova, ali ne i do dubinske dekonstrukcije kompromitovanog bezbjednosnog modela. Kompromitacija u ovom kontekstu ne znači samo direktnu vezu sa kriminalom. Ona podrazumijeva: internalizovane obrasce tolerancije prema nezakonitosti, profesionalnu deformaciju nastalu dugotrajnim radom u politički kontrolisanom sistemu, hijerarhijsku lojalnost koja nadjačava zakon i profesionalnu etiku – ukazao je ovaj ekspert za pitanja iz oblasti bezbjednosti.
Pekić ističe da je Uprava policije Crne Gore u 2025. pokazala veću spremnost za djelovanje, ali još uvijek nije izgradila kapacitet za stratešku dominaciju nad kriminalnim organizacijama.
– Rezultate Uprave policije u 2025. godini treba posmatrati kroz jasnu distinkciju između operativne aktivnosti i strateškog efekta. Sa operativnog stanovišta, evidentno je povećanje dinamike, veći broj istraga, hapšenja i međunarodnih policijskih akcija koje ukazuju na određeni stepen funkcionalnog oporavka institucije. Međutim, iz naučne perspektive bezbjednosti, ključni kriterijum uspješnosti borbe protiv transnacionalnog organizovanog kriminala i visoke korupcije nije kvantitet akcija, već kvalitet sistemskog udara na kriminalne strukture. U tom segmentu, rezultati su ograničeni, ukazuje Pekić.
Prema njegovim riječima, organizovani kriminal u Crnoj Gori funkcioniše kao mrežni sistem, sa snažnom finansijskom i logističkom osnovom, i bez ozbiljne finansijske dekonstrukcije takvih mreža ne može se govoriti o suštinskom napretku.
– To jasno pokazuje i SOCTA dokument iz 2024. godine u odnosu na isti iz 2021. godine, potvrđujući postojanje većeg broja kriminalnih grupa u 2024. godini.
Posebno zabrinjava činjenica da borba protiv korupcije i dalje ostaje sekundarna u odnosu na klasične kriminalne oblike. Korupcija, naročito ona institucionalna, predstavlja omogućavajući faktor organizovanog kriminala, a ne njegovu posljedicu. Kada se korupcija procesuira fragmentarno i selektivno, policijski rezultati ostaju kratkoročni i reverzibilni, istakao je Pekić.
