Međutim, upravo ta prividna jednoglasnost otvara prostor za složeniju analizu u kojoj mjeri proevropska orijentacija predstavlja izraz stvarne političke vizije i programske dosljednosti, a koliko služi kao instrument političkog marketinga, pragmatičnog pozicioniranja i oportune adaptacije na očekivanja domaće i međunarodne javnosti. U kontekstu u kojem je Evropa postala gotovo obavezna retorička valuta, postavlja se pitanje koliko je taj narativ politički isplativ, a koliko podložan manipulaciji, te da li se iza univerzalne proevropske retorike kriju različiti, pa i suprotstavljeni politički interesi i strategije.

U današnjoj Crnoj Gori biti proevropska partija više ne predstavlja političku ili vrijednosnu razliku, već elementarni uslov političke prihvatljivosti, smatra izvršna direktorica Mreže za evropske politike (MASTER) Andrea Popović. Po njenim riječima, proevropski diskurs postao je obavezna politička ulaznica, dok se stvarne razlike među akterima mjere isključivo spremnošću da se dirne u centre političke i institucionalne moći.

– Suštinski proevropska politika podrazumijeva reforme koje direktno ugrožavaju postojeće strukture moći: nezavisno i funkcionalno pravosuđe, stvarne rezultate u borbi protiv visoke korupcije, depolitizaciju javne uprave i prekid partijskog zapošljavanja. Upravo na tim tačkama Crna Gora godinama pokazuje kontinuitet otpora, kroz blokade izbora ključnih pravosudnih funkcija, selektivno tumačenje nalaza Evropske komisije i formalno, ali ne i suštinsko usklađivanje sa evropskim standardima. U Crnoj Gori danas "proevropska partija" više ne znači spremnost na reforme, već spremnost na retoriku. Evropska unija se prihvata dok daje politički legitimitet, ali se odbacuje čim zatraži oslobađanje kontrole institucijama od partijske kontrole i ukidanje privilegija. Zato proevropski konsenzus traje samo dok evropska pravila ne počnu da proizvode stvarne političke posljedice – kazala je Popović za "Dan".

Odgovarajući potvrdno na pitanje da li je evropski put postao centralni element političkog marketinga, umjesto realnog političkog programa, ona je ukazala da upravo to predstavlja jednu od najdubljih deformacija evropskog procesa u Crnoj Gori.

– Evropske integracije godinama su tretirane kao politički brend, a ne kao precizno definisan reformski projekat. EU put se koristi kao simbol političke umjerenosti, međunarodne prihvatljivosti i ispravnog smjera, dok je suština procesa – duboka institucionalna i društvena transformacija – sistematski potisnuta u drugi plan. To je naročito vidljivo kroz fokus na formalne faze procesa, poput otvaranja i zatvaranja poglavlja, dok ključna oblast vladavine prava ostaje hronično nepromijenjena. Evropski put se svodi na tehničku i birokratsku naraciju, čime se svjesno izbjegava politička odgovornost za stvarne uzroke zastoja: klijentelističke mreže, političku kontrolu nad institucijama, selektivnu primjenu zakona i konstantne blokade u pravosuđu – istakla je Popović.

U takvom okviru, kako smatra, EU agenda služi prije svega kao alat političke legitimacije, a ne kao mehanizam promjene.

– Posljedica je zamor građana i nepovjerenje koje se više ne odnosi samo na političke elite, već se opasno preliva i na sam evropski projekat. Kada se evropski put godinama koristi kao marketinška konstrukcija bez vidljivog poboljšanja u funkcionisanju države, on prestaje da bude razvojna vizija i postaje politički slogan bez kredibiliteta – rekla je Popović.

Kako je dodala, problem u Crnoj Gori nije podrška građana Evropskoj uniji, već političke elite koje EU koriste kao slogan, a ne kao obavezujući skup pravila.

– Dok se proevropsko opred‌jeljenje ne bude mjerilo konkretnim reformskim odlukama koje proizvode političku odgovornost, evropske reforme će ostati u domenu retorike. Stvarne promjene izostaju jer je proevropsko opred‌jeljenje u Crnoj Gori vezano za političku korist, a ne za političku odgovornost i posljedice – zaključila je Popović.