Remiković za "Dan": Članstvo u EU donijeće veću konkurenciju i niže kamate

U novu godinu i nastavak reformi ušli smo sa snažnim, stabilnim i otpornim bankarskim sektorom, što potvrđuju ključni pokazatelji, koji su na istorijskom maksimumu, kazao je viceguverner Centralne banke Crne Gore Milan Remiković.

On je naveo da koeficijent adekvatnosti kapitala banaka iznosi 19,39 odsto, što je više nego dvostruko iznad zakonskog minimuma od 8 odsto, a to omogućava bankama da apsorbuju potencijalne šokove i nastave da podržavaju kreditnu aktivnost i ekonomski rast.

– Ukupna aktiva bankarskog sektora u protekloj godini iznosila je oko 7,9 milijardi eura i gotovo je izjednačena sa procijenjenim BDP-om Crne Gore, što potvrđuje centralnu ulogu banaka u finansiranju ekonomije. Kapital banaka iznosi oko milijardu eura, uz godišnji rast od približno 10 odsto, dok je kreditna aktivnost zabilježila snažan rast od oko 16 odsto, čak četiri puta veći od projektovane stope rasta BDP-a. Depoziti rastu po stopi od 4 odsto, što je iznad rasta BDP-a, što ukazuje na visok nivo povjerenja građana i privrede u bankarski sistem.

Dodatno ohrabruje činjenica da je nivo nekvalitetnih kredita na istorijskom minimumu – 2,67 odsto, posmatrano od 2007. godine do danas, što potvrđuje da se rast kreditne aktivnosti odvija na zdravim i održivim osnovama – ističe Remiković.

On je podsjetio da je CBCG početkom drugog kvartala 2024. inicirala, a sve komercijalne banke u Crnoj Gori prihvatile, akciju za snižavanje kamatnih stopa za stanovništvo, ponudivši građanima snižene kamatne stope na najtraženije vrste kredita.

– Kao rezultat ove inicijative bilježimo trend pada kamatnih stopa, kako na ukupan portfolio, tako i na nove kredite koji se odobravaju fizičkim licima. U odnosu na mart mjesec 2024. godine, tj. prije početka akcije, kada je prosječna ponderisana efektivna kamatna stopa na novoodobrene kredite fizičkih lica iznosila 8,79 odsto, u decembru mjesecu 2025. godine ova kamatna stopa iznosi 6,66 odsto, tj. niža je za 213 baznih poena.

Sa ovako snažnom osnovom, Centralna banka Crne Gore nastavlja da ispunjava svoje strateške ciljeve, među kojima je jedan od ključnih upravo priprema finansijskog sistema za članstvo u EU. Kao viceguverner, svoju ulogu vidim u daljem jačanju stabilnosti i održivosti sistema, unapređenju regulatornog i supervizorskog okvira, razvoju stručnih kadrova i jačanju institucionalnih kapaciteta Centralne banke za buduće funkcionisanje u okviru Evropskog sistema centralnih banaka.

Vjerujem da je povjerenje ključna odredba stabilnog finansijskog sistema. Moj cilj je da, zajedno sa guvernerkom Irenom Radović i kolegama iz Centralne banke, doprinesem da Crna Gora u Evropsku uniju uđe sa stabilnim, otpornim i kredibilnim finansijskim sektorom, sposobnim da dugoročno podrži održiv ekonomski razvoj i unapređenje kvaliteta života građana.

• Koja je suština bankarske supervizije i gdje se u praksi najčešće uočavaju slabosti koje zahtijevaju reakciju supervizora?

– U savremenom finansijskom sistemu, fokus kontrole je usmjeren prije svega na same bankarske institucije. Banke imaju zakonsku obavezu da posluju u skladu sa propisima, da pravilno upravljaju rizicima i da štite sredstva svojih klijenata. Supervizija Centralne banke ima za cilj da provjeri da li banke te obaveze ispunjavaju i da li posluju u skladu sa zakonom.

Najčešće slabosti koje zahtijevaju reakciju supervizora prije svega se odnose na nedovoljno razvijene ili neadekvatno primijenjene politike upravljanja rizicima, naročito kreditnim rizikom, kao i na slabosti u internim kontrolama. Iz tog razloga, značajan segment kontrole koju sprovodi Centralna banka odnosi se na provjeru usklađenosti poslovanja banaka sa regulatornim zahtjevima, uključujući adekvatnost kapitala, likvidnost, rezervisanja i tačnost finansijskog izvještavanja. Posebnu pažnju zahtijeva i oblast licenciranja banaka, odnosno izdavanja dozvola za rad bankama, koje moraju ispunjavati propisane uslove, imati adekvatne organizacione kapacitete, jasno definisane interne procedure i kvalifikovano osoblje, kako bi njihovo poslovanje bilo u potpunosti usklađeno sa važećim propisima.

Dodatno, kontrola se sprovodi da bi problemi bili prepoznati blagovremeno i otklonjeni prije nego što prerastu u značajne rizike. Supervizija ima i preventivni karakter – da banke posluju odgovorno, da klijenti budu zaštićeni, a finansijski sistem stabilan i usklađen sa najboljim evropskim praksama.

Superviziju domaćih banaka rade sa Holanđanima, Belgijancima i Njemcima

U septembru je pokrenut projekat Procjene potreba CBCG za usklađivanjem sa standardima ESCB-a i Eurosistema, koji se sprovodi u saradnji sa partnerskim institucijama Bankom Holandije (DNB), Narodnom bankom Belgije (NBB) i Centralnom bankom Njemačke (Bundesbank).

– Taj projekat obuhvata sve aspekte rada Centralne banke, uključujući i superviziju banaka, sa ciljem da se do juna tekuće godine identifikuju oblasti za unapređenje i definiše jasna mapa puta za dalje reforme, kako bi CBCG po pristupanju EU bila u potpunosti spremna za članstvo u Evropskom sistemu centralnih banaka i Eurosistemu – objašnjava Remiković.

• Da li će crnogorski bankarski sistem i CBCG biti spremni za 2028. godinu i ulazak na finansijsko tržište EU?

– Crnogorski bankarski sistem predstavlja stabilan i funkcionalan dio finansijskog sistema, sa regulativom i supervizorskim praksama koje su u najvećoj mjeri usklađene sa pravnom tekovinom EU. Vrlo intenzivnim i strukturno važnim regulatornim reformama, koje je, posebno u posljednje dvije godine, predvodila Centralna banka Crne Gore, znatno su unaprijeđeni regulatorni okvir, supervizorski mehanizmi i institucionalni kapaciteti.

Centralna banka Crne Gore je tokom 2025. godine isporučila kompletan set zakona i podzakonskih akata neophodnih za zatvaranje pregovaračkog poglavlja 9 – finansijske usluge. Posebno je važan Zakon o kreditnim institucijama, kojim se vrši usklađivanje sa Direktivom o kapitalnim zahtjevima (CRD), koji je Savjet CBCG usvojio i proslijedio Vladi Crne Gore na dalju proceduru još u septembru 2025. godine, znatno prije krajnjeg roka za usklađivanje ove regulative unutar EU, koji je za države članice bio 11. januar 2026. godine. Ovakva dinamika jasno ukazuje na snažnu posvećenost i namjeru Centralne banke da Crna Gora u najkraćem roku ostvari punu usklađenost sa regulatornim standardima Evropske unije.

Spremnost za članstvo u EU shvatamo kao kontinuiran i odgovoran proces, koji se sprovodi u bliskoj saradnji sa bankarskim sektorom i evropskim institucijama. Upravo takav sistematičan pristup daje čvrstu osnovu da Crna Gora 2028. godine uđe u Evropsku uniju sa stabilnim, otpornim i kredibilnim bankarskim sistemom, spremnim da funkcioniše u okviru jedinstvenog evropskog finansijskog tržišta.

Na osnovu svega navedenog, sa punom sigurnošću mogu da kažem da će crnogorski bankarski sistem i Centralna banka Crne Gore biti potpuno spremni za 2028. godinu i punu integraciju u evropsko finansijsko tržište. Vjerujem da uspjesi poput pridruživanja SEPA i predstojeće implementacije Tips Clone sistema za instant plaćanja na najbolji način odslikavaju opredjeljenje CBCG ka ispunjavanju evropskih standarda i prije punopravnog članstva u EU.

• Šta će to značiti za građane Crne Gore u pogledu finansijske sigurnosti, kamata, kretanja novca, kapitala?

– Za građane Crne Gore puna integracija u evropsko finansijsko tržište prije svega znači viši stepen finansijske sigurnosti. Članstvo u EU podrazumijeva primjenu najstrožih pravila u oblasti kontrole banaka, zaštite depozita i prava klijenata, što dodatno jača povjerenje u banke i stabilnost sistema. Građani će imati sigurnije banke, veću transparentnost i jasnije mehanizme zaštite u slučaju eventualnih problema u finansijskom sektoru.

U pogledu kamata, ulazak na evropsko finansijsko tržište znači postepeno približavanje uslovima koji važe u EU, uz veću konkurenciju među bankama i lakši pristup izvorima finansiranja. To dugoročno stvara prostor za povoljnije kamatne stope, naročito za stambene i investicione kredite, kao i za razvoj novih finansijskih proizvoda. Iako kamate zavise od šireg ekonomskog okruženja, stabilniji sistem i veće povjerenje investitora djeluju u pravcu smanjenja troškova zaduživanja.

Kada je riječ o kretanju novca i kapitala, građani i privreda će imati lakši i sigurniji pristup evropskom tržištu. To znači jednostavnije prekogranične transakcije, veći protok investicija i mogućnost korišćenja finansijskih usluga pod sličnim uslovima kao u državama članicama EU. U krajnjem, takav ambijent doprinosi većoj ekonomskoj stabilnosti, otvaranju novih radnih mjesta i rastu životnog standarda građana.

Biti viceguverner znači služiti javnom interesu

• Šta za Vas znači funkcija viceguvernera Centralne banke Crne Gore, posebno u momentu kada je naša zemlja na pragu Evropske unije?

Funkcija viceguvernera Centralne banke Crne Gore za mene predstavlja veliku čast, ali i snažnu profesionalnu i ličnu odgovornost, imajući u vidu da je riječ o poziciji koja podrazumijeva služenje javnom interesu, očuvanje monetarne i finansijske stabilnosti i jačanje povjerenja građana i investitora u bankarski i finansijski sistem Crne Gore.

Ova uloga ima posebnu težinu u trenutku kada je Crna Gora u završnici procesa evropskih integracija, koja podrazumijeva dubinsko usklađivanje regulatornog i supervizorskog okvira sa standardima EU, naročito u oblasti bankarstva, koje čini dominantni dio finansijskog sistema. Centralna banka u tom procesu ima centralnu ulogu kroz primjenu evropskih propisa, saradnju sa institucijama EU i jačanje otpornosti finansijskog sistema.