Piše: Vladimir Marinković
Od tada su se detalji tog dokumenta postepeno filtrirali u javnu svijest – i u raspravu o strategiji spoljne politike američkog "Beltveja". Ova strategija predstavlja radikalno preispitivanje američke spoljne politike i nagovještaj velikih promjena koje dolaze.
Novi fokus i pristup Latinskoj Americi. Poslednjih mjesec dana kampanja Trampove administracije protiv režima Nikolasa Madura u Venecueli privukla je međunarodnu pažnju, ali i kritike. Nova strategija jasno daje do znanja da ovo nije odstupanje i nije slučajnost, te prikazuje "Trampom obojenu" Monroovu doktrinu, koja podrazumijeva vraćanje kompletne prevlasti i uticaja SAD na zapadnoj hemisferi. Ideja fundamentalno ima odbrambeni karakter s obzirom na to da SAD žele da se zaštite od nekontrolisanih migracija, ali i uticaja Kine i Rusije kad je riječ o ekonomskim i vojnim interesima i kapacitetima koji mogu direktno da ugroze Ameriku. Ovo predstavlja ogromnu promjenu u odnosu na administracije koje su vodile demokrate, čija je zvanična politika bila da je era Monroove doktrine završena. Tramp i njegova administracija upravo će na temeljima Monoroove doktrine da budu angažovani sa svojim regionalnim saveznicima od kojih očekuju pomoć i podršku kad je riječ o kontroli migracija, sprečavanju krijumčarenja narkotika i obezbjeđenju granica uz snažniji pečat američkog ekonomskog uticaja u tom regionu.
Drugačiji pristup Aziji. Aktuelna Trampova administracija potpuno je promijenila i svoj pristup Aziji u odnosu na prvi mandat, kad je zagovarala ideju "superpozicioniranja velikih sila" s Kinom u nizu političkih, vojnih i ekonomskih oblasti – i stvaranje velikih saveza u službi tog cilja.
Nova Strategija nacionalne bezbjednosti oslanja se na ekonomski potencijal regiona, naglašavajući planove za "rebalans" ekonomskih odnosa s Kinom i za "poboljšanje komercijalnih (i drugih) veza s regionalnim silama poput Indije. Takođe, iznosi planove za izgradnju vojske sposobne da odbije agresiju bilo gdje u "Prvom ostrvskom lancu" (luk od Japana do Tajvana i Filipina), ali samo uz povećanu podjelu tereta od strane regionalnih država. Ova formulacija govori da bi Amerika hipotetički prihvatila da Kina ima svoju sferu uticaja ukoliko ona nije previše ekspanzivna i ne ugrožava vitalne američke interese u tom dijelu svijeta.
O Evropi. Možda najupečatljiviji dio nove strategije jeste prikaz Evrope kao kontinenta u terminalnom padu. Prikazuje apokaliptičnu sliku prosperiteta i kohezije koju potkopavaju transnacionalne organizacije, neograničene migracije i kulturni sunovrat. Takve su kritike zaista prikladne; Evropa ima stvarne i ozbiljne probleme s ekstremizmom i asimilacijom, te nekontrolisanom birokratijom koja je kontinent ostavila previše regulisanim i nedovoljno branjenim.
Kad je riječ o ruskom ratu protiv Ukrajine, Strategija nacionalne bezbjednosti naglašava potrebu za hitnim prekidom neprijateljstava i ratnih dejstava ne krijući da žele da odvoje mir od pravde u korist "strateške stabilnosti". Naravno da ovaj pristup nije naišao na dobrodošlicu na nivou EU, ali čini se da američki pristup rješenju ovog problema nema alternative i da će svaka eskalacija rata neminovno imati negativan uticaj na geopolitičku i ekonomsku poziciju i uticaj Evrope. Takođe, strategija otvara pitanje restruktuiranja NATO-a i njegove budućnosti, efikasnijeg i efektivnijeg djelovanja. Rezultirajući okvir strategije sugeriše da Evropa jednostavno ne može biti pravi partner Americi – nešto što će ljudi koji NATO smatraju temeljem globalne bezbjednosti nesumnjivo smatrati alarmantnim.
Očigledno je da strategija definiše da će Amerika mnogo više biti fokusirana na ideološke i prirodne partnere na bilateralnom nivou, kao što su Mađarska, Italija, Poljska i Austrija. Strategija na ozbiljan način tretira "kulturnu obnovu" Amerike i američkih vrijednosti, što želi u ideološkom smislu da primijeni na evropskom kontinentu, za koji se kaže da je u "slobodnom političkom i ekonomskom padu" usled ilegalnih migracija, promjene kulturološke slike kontinenta i nedovoljnih kapaciteta u oblasti ekonomije, bezbjednosti i energetike. Interesantno je da se pominju samo ove četiri zemlje kao ključni saveznici, a da se ne pominju Češka i Slovačka, čiji lideri i partije na vlasti sprovode suverenističku politiku, ali u biti nisu konzervativne provinijencije.
Nova vizija za Bliski istok. Trampova administracija očigledno želi trajni mir i dugoročnu stabilnost na Bliskom istoku, gdje će biti mnogo više ekonomski angažovana nego na političkom planu. Prema američkom planu, Bliski istok će sve više postajati izvor i odredište međunarodnih ulaganja, vještačke inteligencije, odbrambenih tehnologija, čiste energije", koji svakako isključuje Iran, ali uključuje sve druge i svakako će nastaviti s motivisanjem bliskoistočnih zemalja da normalizuju odnose s Državom Izrael kroz potpisivanje i implementaciju Avramovih sporazuma.
Ključna geopolitička pitanja i strateški spoljnopolitički pravac Trampove administracije i u samoj strategiji prate pitanje ekonomske bezbjednosti i rasta i upravljanje energetskim kapacitetima i kontrola nad kritičnim sirovinama i rijetkim metalima, koji su neophodni kako za osnaživanje američkog uticaja na domaćem tako i na globalnom planu. Amerika će još snažnije sprovoditi svoju doktrinu "Bezbjednost za energente" i posebno kad je riječ o tome računa na povratak svog uticaja na afričkom kontinentu.
Kad je riječ o Srbiji, pažljiva analiza strategije pokazuje da ona ima dobre mogućnosti da postane jedan od strateških saveznika Amerike u regionu. Samostalno vođenje politike, politički konzervativizam i snažan ekonomski model naše zemlje, čiji je ideolog predsjednik Vučić, veoma su slični američkom viđenju savremenog svijeta i vrijednosti na kojima će se temeljiti buduća partnerstva koja Amerika bude pravila. Investicije, energetika, kritične sirovine i vojna saradnja jesu karte koje Srbija ima u svom geopolitičkom portfoliju, a koje u partnerstvu s Amerikom mogu da se pretvore u dugoročnu stabilnost, mir i blagostanje naših građana. Naredne tri godine su ključne, siguran sam da ćemo iskoristi šansu u korist našeg naroda, nacionalne bezbjednosti, energetske bezbjednosti i sigurnog i stabilnog rasta.
politika.rs
(Autor je predsjednik Kongresa srpsko-američkog prijateljstva)
Mišljenja objavljena u tekstovima autora nisu nužno i stavovi redakcije „Dana"
