Beograd je održavao kontakte i sa bugarskim emigrantima u Rumuniji, sa kojima je 1867. postignut sporazum o stvaranju zajedničke srpsko-bugarske države sa knezom Mihailom na čelu. Ta odluka je dobila i podršku ruske vlade, čime je srpsko-bugarsko političko zbliženje dobilo novi podstrek, što se ogledalo u stvaranju Druge bugarske legije 1867/1868. godine.
Međutim, tokom naredne dvije decenije nastupilo je pogoršanje srpsko-bugarskih odnosa. Jedan od razloga je predstavljala ruska podrška bugarskim aspiracijama, budući da je u njihovom realizovanju Rusija vidjela najbolji način za ostvarenje svojih interesa – izbijanje na Moreuze. Pored toga, takvom trendu je doprinosio i proces stvaranja nacionalnih država na Balkanu, zasnovan na istoricizmu. U srpskom i bugarskom slučaju to se odnosilo na obnovu Dušanovog, odnosno Simeonovog carstva, što je zbog pretenzija na iste teritorije (Makedoniju) vodilo ka sukobu. Bugarske težnje su svoj odraz dobile osnivanjem Bugarske egzarhije 1870, koja je težila da preuzme "monopol" nad crkvenim, prosvjetnim i političkim životom slovenskog stanovništva u Osmanskom carstvu. Iako je u početku podržavala osnivanje bugarske narodne crkve, srpska vlada je ubrzo počela da osuđuje velikobugarsko djelovanje Egzarhata, što je uticalo i na odnose između dvaju naroda. Kako navodi istoričar Momir Samardžić, u trenutku izbijanja ustanka u Bosni i Hercegovini 1875. i početka Velike istočne krize, srpskobugarski odnosi su se nalazili na do tada najnižem nivou.
Nastojanja velikih sila da lokalizuju ustanak nijesu urodila plodom. Aprila 1876. izbio je ustanak u Bugarskoj, koji je krvavo ugušen, a ubrzo je uslijedila i objava rata Turskoj od strane Srbije i Crne Gore. Već sljedeće 1877. došlo je i do rusko-turskog rata, kome se ponovo priključila i Srbija, budući da je Prvi srpsko-turski rat završen na principu status quo ante bellum. Pobjedom Rusije, mir je potpisan 3. marta 1878. u San Stefanu, mjestu blizu Carigrada. Na osnovu odredbi ovog mira, a u skladu sa ruskim planovima za osvajanje Carigrada, stvorena je tzv. "Velika Bugarska", odnosno, "Sanstefanska Bugarska", koja je trebalo da se prostire od Dunava do Egejskog mora i od Crnog mora do Albanije. Tom prilikom je veći dio teritorija oslobođenih od strane srpske vojske trebalo da pripadne Bugarskoj.
To je dovelo do velikog razočaranja u Srbiji, što je navelo tadašnjeg vladara kneza Milana Obrenovića da počne sve više da se okreće Austrougarskoj. Istovremeno, srpska vlada je donijela odluku da vojska ne napušta oslobođene oblasti, dok je maja 1878. u njima organizovala svoju upravu formiravši šest okruga: Kulski, Pirotski, Niški, Leskovački, Kuršumlijski i Vranjski. Takva organizacija je ostala sve do ratifikacije Berlinskog ugovora avgusta 1878. godine. U međuvremenu, vođena je ogorčena borba sa novostvorenom bugarskom kneževinom oko zadržavanja pomenutih oblasti. Velike sile se takođe nijesu slagale sa odlukama Sanstefanskog mira, zbog čega je tokom juna i jula 1878. u Berlinu održan Kongres na kome su revidirana njegova rješenja. Na osnovu odluka Kongresa, Srbija je dobila nezavisnost i određena teritorijalna proširenja, dok je teritorija "Velike Bugarske" znatno umanjena. Sjeverno od planine Balkan obrazovana je Kneževina Bugarska koja je i dalje ostala u vazalnom položaju prema sultanu, dok je od Istočne Rumelije, koja se nalazila južno od planine Balkan, formirana autonomna oblast u okviru Osmanskog carstva.
PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ
(NASTAVIĆE SE)
