"Nacionalne manjine, onako kako su određene u našem radu, u jugoslovenskoj državi su zaista predstavljale brojčanu manjinu. One su, međutim, u nekim krajevima u stvari bile većinsko stanovništvo, a često je njihov ukupni uticaj – ekonomski, ali i društveni u lokalnoj sredini – bio veoma značajan, a nekad čak i odlučujući. One su pored toga nekad vitalno uticale na stabilnost države – kako nekih njenih djelova, tako ponekad i u cjelini". Ovim riječima u predgovoru svoje knjige "Deca careva, pastorčad kraljeva: nacionalne manjine u Jugoslaviji 1918-1941", odredio je ulogu nacionalnih manjina poznati srpski istoričar dr Zoran Janjetović. Kroz tu prizmu treba posmatrati svaki segment ovog kapitalnog djela, pa, razumljivo i njegovo poglavlje "Način ulaska pripadnika nacionalnih manjina u zajedničku državu s jugoslovenskim narodima", koje ćemo, sa značajnim skraćenjem, prenijeti u našem feljtonu.
Knjigu "Deca careva, pastorčad kraljeva: nacionalne manjine u Jugoslaviji 1918-1941", objavio je 2005. Institut za noviju istoriju Srbije iz Beograda, u kome je dr Janjetović zaposlen kao naučni savjetnik, a koristimo je uz njegovo i odobrenje izdavača.
Dr Zoran Janjetović rođen je u Zagrebu 1967. godine. Studirao je istoriju na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Beogradu 1987-1993. Pohađao je postdiplomske studije na istom fakultetu na grupi za opštu savremenu istoriju 1993-1997. i na Srednjeevropskom univerzitetu u Budimpešti 1994-1995. Magistarski rad na temu "Iseljavanje njemačke manjine iz Vojvodine 1944-1948." odbranio je na oba univerziteta. Doktorsku disertaciju "Nacionalne manjine u Kraljevini SHS/Jugoslaviji 1918-1941." odbranio je krajem 2004. na grupi za opštu savremenu istoriju kod profesora Andreja Mitrovića i Milana Ristovića. Do sada je objavio osam knjiga i preko 140 članaka na srpskom, hrvatskom, engleskom, njemačkom, mađarskom, češkom, makedonskom, turskom i japanskom jeziku u domaćim i stranim naučnim i stručnim časopisima i zbornicima.
***
Pripadnici naroda koji su postali nacionalne manjine u novostvorenoj Kraljevini SHS na različite načine su ušli u sastav zajedničke države. Oni na jugu (na Kosovu i Metohiji i u Makedoniji) su prvo ušli u sastav kraljevina Srbije i Crne Gore, pa preko njih u Jugoslaviju. Činjenica da od 1915. do 1918. privremeno nijesu bili pod njihovom vlašću, s međunarodno-pravne tačke gledišta ne mijenja ništa. Austrougarska i bugarska okupacija, međutim, su igrale faktički veoma važnu ulogu u ponašanju albanske i turske nacionalne manjine - kako prema državama pod čijom su vlašću bile do te okupacije, tako i prema lokalnom srpskom stanovništvu, a odrazile su se i na stanje poslije rata i držanje od strane jugoslovenske države i lokalnog srpskog stanovništva prema njima. Isto tako je i način ulaska u novu državu nacionalnih manjina u sjevernim djelovima Jugoslavije bio jedan od faktora koji su uticali na njihov položaj, brojčanu snagu, socijalni sastav, politička prava, poglede itd. Zbog toga ćemo se ovdje ukratko pozabaviti tim procesom koji se nije završio formalnim proglašenjem ujedinjenja 1. decembra 1918, već je u vidu dužeg ili kraćeg prilagođavanja novoj državi, ili možda bolje rečeno, u vidu procesa mirenja s njenim postojanjem i životom unutar nje u položaju nacionalne manjine, zavisno od dijela zemlje, trajao gotovo do sredine dvadesetih godina.
PRIREDIO: MILADIN VELjKOVIĆ
(NASTAVIĆE SE)
